Baraka alipokwenda benki kuomba mkopo wa kufungua mgahawa wa samaki Kigamboni, afisa alimsikiliza kwa dakika kumi, kisha akauliza swali moja: "Naweza kuona mpango wako?" Baraka alikuwa na ndoto, eneo na binamu anayepika vizuri. Hakuwa na chochote kwenye karatasi. Alirudi nyumbani, akaandika kurasa tisa kwa wikendi mbili, kisha akarudi. Kikao cha pili kilikuwa tofauti kabisa.
Mpango wa biashara ya mgahawa ni waraka mfupi unaoeleza utauza nini, kwa nani, wapi, na timu gani, na jinsi hesabu zinavyokaa. Tanzania utauhitaji kukopa benki, SACCOS au kwa mwekezaji, lakini thamani yake kubwa ni kwako: unakulazimisha kuona udhaifu kabla haujakugharimu. Hapa chini ni kiolezo rahisi cha sehemu tisa chenye mifano.
Kwa nini uandike mpango hata kama hukopi?
Kwa sababu mpango ndipo unapojaribu wazo lako kwa namba badala ya matumaini. Migahawa mingi haifeli kwa sababu chakula ni kibaya, bali kwa sababu kodi ya pango ilikuwa kubwa kuliko mauzo, au bei hazikulipa gharama. Mpango unakulazimisha kupiga hesabu hizo kabla ya kusaini pango. Pia unasaidia washirika kukubaliana nani anafanya nini na faida inagawanywaje.
Sehemu ya 1: Muhtasari wa wazo lako
Iandike mwisho, lakini iweke mwanzo. Kwa nusu ukurasa, eleza mgahawa wako, wateja, eneo, pesa unazohitaji na lini unatarajia kurudisha gharama za kila mwezi. Mfano: "Kigamboni Grill ni mgahawa wa viti 40 wa samaki na chipsi karibu na kivuko, ukihudumia familia na wageni wa wikendi. Tunahitaji TZS milioni 38 kufungua na tunatarajia kulipa gharama zote za mwezi kufikia mwezi wa nane."
Sehemu ya 2: Wateja wako ni akina nani?
Waeleze wazi. Wafanyakazi wa ofisi wanaotaka chakula cha mchana cha TZS 6,000? Familia za wikendi? Wanafunzi? Watalii? Eleza wangapi wanapita eneo lako, wanakula nini sasa na wanalipa kiasi gani. Fanya utafiti rahisi: hesabu watu wanaopita mchana na usiku, tembelea migahawa ya karibu uone bei na saa zenye watu wengi, na uliza wateja 20 wanataka nini.
Sehemu ya 3: Washindani wako ni akina nani?
Orodhesha sehemu tano ambazo wateja wako wanaweza kuchagua badala yako. Kwa kila moja andika menyu, bei, nguvu na udhaifu. Kisha andika aya moja ya kwa nini mtu atakuja kwako. "Huduma ya haraka mchana," "mahali pekee pa kuchezea watoto eneo hili" na "samaki fresh wa kuchoma papo hapo" ni sababu za kweli. "Chakula kizuri" si sababu, kwa sababu kila mtu anasema hivyo.
Sehemu ya 4: Utauza nini na kwa bei gani?
Weka menyu yako na bei na gharama ya chakula ya kila sahani. Lenga gharama ya chakula ya takriban asilimia 28 hadi 35 kwa wastani. Onyesha vyakula unavyotarajia kuuza zaidi. Soma jinsi ya kupanga bei ya chakula mgahawani kwa hatua kamili.
Sehemu ya 5: Utafanyia kazi wapi?
Eleza eneo, ukubwa, idadi ya viti, kodi ya pango na masharti ya mkataba. Eleza kwa nini eneo linawafaa wateja wako. Ongeza orodha ya leseni unazohitaji na lini utaomba. Soma leseni na vibali vya mgahawa.
Sehemu ya 6: Timu yako ni nani?
Taja mmiliki au wamiliki na uzoefu wao. Kisha orodhesha wafanyakazi utakaowaajiri, kazi zao na mishahara ya mwezi. Kama huna uzoefu wa mgahawa, eleza jinsi utakavyoziba pengo: mpishi mkuu mwenye uzoefu, meneja au mshirika aliyewahi kufanya hivi. Benki huangalia sehemu hii kwa makini.
Sehemu ya 7: Wateja watakupataje?
Andika mpango wa matangazo wa miezi mitatu ya kwanza: bango, Google Maps, Instagram, TikTok na WhatsApp, ofa ya ufunguzi, na jinsi utakavyowarudisha wateja. Soma jinsi ya kutangaza mgahawa mitandaoni kwa mawazo ya kunakili kwenye mpango wako.
Sehemu ya 8: Hesabu zinakaaje?
Hii ndiyo sehemu muhimu zaidi. Iwe rahisi na ya kweli. Unahitaji vitu vinne:
| Namba | Inaonyesha nini | Jinsi ya kuipata |
|---|---|---|
| Gharama za kuanzia | Pesa za kabla ya kufungua | Amana ya pango, ukarabati, vifaa, samani, leseni, mzigo wa kwanza, matangazo |
| Gharama za kila mwezi | Pesa zinazotoka kila mwezi | Pango, mishahara, umeme, gesi, usafi, matangazo, matengenezo |
| Makadirio ya mauzo | Pesa zinazotarajiwa kuingia | Wateja kwa siku x wastani wa matumizi x siku za kazi, kwa miezi 12 |
| Hatua ya kurudisha gharama (break-even) | Mauzo yanapolipa gharama zote | Gharama za kudumu za mwezi gawanya kwa faida kwa kila mteja baada ya gharama ya chakula |
Mfano mfupi kwa mgahawa wa viti 30:
- Wastani wa matumizi ya mteja: TZS 12,000. Gharama ya chakula: TZS 4,000. Kinachobaki kwa kila mteja: TZS 8,000.
- Gharama za kudumu za mwezi: TZS milioni 6.4.
- Break-even: 6,400,000 / 8,000 = wateja 800 kwa mwezi, takriban 27 kwa siku.
- Makadirio: mwezi wa 1 wateja 18 kwa siku, mwezi wa 6 wateja 35, mwezi wa 12 wateja 45.
Kuwa makini na makadirio ya mauzo. Anza chini miezi ya mwanzo na panda taratibu. Makadirio yanayoonyesha mgahawa umejaa siku ya kwanza yanamwambia afisa wa benki kwamba hujawahi kufanya hivi.
Sehemu ya 9: Nini kinaweza kwenda vibaya?
Orodhesha hatari kuu na jibu lako kwa kila moja. Umeme kukatika (jenereta kwa friza), msambazaji kushindwa (wasambazaji wawili kwa vitu muhimu), miezi ya mwanzo kuwa migumu (akiba ya miezi mitatu hadi sita), wafanyakazi kuondoka (mafunzo na malipo ya haki), bei kupanda (kagua bei kila miezi mitatu). Kuonyesha umefikiria hatari kunafanya mpango uaminike zaidi.
Unafanyaje mpango ushawishi?
- Uwe mfupi. Kurasa 8 hadi 15 zinatosha kwa mgahawa mdogo.
- Tumia nukuu halisi za pango, ukarabati na vifaa.
- Onyesha ushahidi: picha za chakula chako, kumbukumbu za mauzo kutoka kibanda au catering, au ujumbe wa wateja wa kawaida.
- Kuwa wa kweli. Ukuaji wa taratibu na akiba ya pesa vinaonekana imara kuliko ahadi kubwa.
- Usasishe. Linganisha namba zako halisi na mpango kila mwezi.
Ukihitaji msaada, taasisi kama SIDO hutoa mafunzo kwa wafanyabiashara wadogo, na benki nyingi zina madawati ya wajasiriamali wadogo yanayoeleza wanachohitaji kuona.
Kiolezo cha ukurasa mmoja kinaonekanaje?
Kama sehemu tisa zinaonekana nyingi, anza na ukurasa mmoja. Andika mstari mmoja kwa kila kimoja: wazo, wateja, washindani, menyu na bei, eneo, timu, matangazo, gharama za kuanzia, gharama za mwezi, wateja unaotarajia kwa siku, break-even. Kama mstari wowote uko tupu au hesabu hazikai, umegundua tatizo mapema, na hilo ndilo lengo lenyewe.
Kwa safari nzima ya kufungua, soma jinsi ya kuanzisha mgahawa Tanzania.
Supa Fries zina bei za jumla zisizobadilika ovyo na usafirishaji wa mara kwa mara, hivyo gharama ya chipsi kwenye mpango wako inabaki thabiti.
Uliza bei za jumlaMakosa gani ya kawaida kwenye mipango ya biashara?
- Kusahau gharama ndogo ndogo kama gesi, vifungashio, ada za pesa za simu, matengenezo na leseni za kila mwaka.
- Mauzo makubwa kupita kiasi mwanzoni bila ushahidi.
- Kutokuweka mshahara wa mmiliki. Kama unafanya kazi kila siku, kazi yako ina thamani.
- Kunakili mpango wa mtu mwingine kutoka mtandaoni bila kuubadilisha kulingana na eneo lako.
- Kuandika mara moja na kuusahau. Mpango ni chombo cha kila mwezi, si cha benki tu.
Unatumiaje mpango baada ya kufungua?
Kila mwisho wa mwezi, weka namba zako halisi pembeni ya makadirio: wateja kwa siku, wastani wa matumizi, gharama ya chakula, gharama za kudumu. Kama mauzo yako chini ya makadirio, tafuta sababu mapema: eneo, bei, huduma au matangazo. Kama gharama ya chakula iko juu, angalia upotevu na kiasi cha sahani. Soma jinsi ya kupunguza upotevu wa chakula. Mpango unaofuatiliwa kila mwezi unakuonyesha matatizo kabla hayajawa makubwa.
Mpango hauhitaji kuwa kamili siku ya kwanza. Uanze leo kwa ukurasa mmoja, uuboreshe kila wiki, na uutumie kufanya maamuzi. Ndivyo wafanyabiashara wengi waliofanikiwa wanavyofanya.
Weka nakala ya mpango wako kwenye simu na kwenye karatasi, ili uweze kuurejea haraka unapozungumza na wasambazaji, benki au washirika.
Kwa ufupi
Mpango wa biashara ya mgahawa unaeleza wazo, wateja, washindani, menyu na bei, eneo, timu, matangazo, hesabu na hatari. Sehemu muhimu zaidi ni hesabu: gharama za kuanzia, gharama za kila mwezi, makadirio ya mauzo ya miezi 12 na hatua ya kurudisha gharama (break-even). Uandike mfupi, tumia nukuu halisi, anza makadirio chini na linganisha mpango na matokeo yako kila mwezi.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Mpango wa biashara ya mgahawa unapaswa kuwa na nini?
Wazo, wateja, washindani, menyu na bei, eneo, timu, matangazo, hesabu (gharama za kuanzia, gharama za mwezi, makadirio ya mauzo, break-even) na hatari.
Mpango wa biashara unapaswa kuwa na kurasa ngapi?
Kwa mgahawa mdogo, kurasa 8 hadi 15 zinatosha. Toleo la ukurasa mmoja ni mahali pazuri pa kuanzia.
Benki Tanzania zinakopesha migahawa?
Benki nyingi na SACCOS zinakopesha biashara za chakula. Kwa kawaida zinaomba mpango wa biashara, kumbukumbu, dhamana na ushahidi kwamba unaweza kulipa.
Napigaje hesabu ya break-even?
Gawanya gharama zako za kudumu za mwezi kwa faida inayobaki kwa kila mteja baada ya gharama ya chakula. Jibu ni idadi ya wateja unaohitaji kwa mwezi.
Naweza kuandika mpango mwenyewe?
Ndiyo. Tumia lugha rahisi na namba za kweli. Unaweza kumwomba mhasibu au taasisi ya wajasiriamali kukagua sehemu ya hesabu.
Weka chipsi bora kwenye menyu yako
Imekusaidia? Mtumie rafiki.